Terapia schematu
W pierwszej kolejności musisz stanąć w obronie siebie i dać upust uczuciom, które pogrzebałeś.
Jeffrey E. Young
TERAPIA SCHEMATU (Schema Therapy )
Terapia schematu kładzie nacisk na korygujące doświadczenia emocjonalne.
Podejście długoterminowe
(trwa około 1-3 lat)
Terapia schematu/ schematów jest stosunkowo nową formą terapii poznawczo-behawioralnej, która koncentruje się na leżących u podstaw emocjonalnych i poznawczych wzorcach, które przyczyniają się do problematycznych zachowań. Została opracowana przez Jeffreya Younga oraz jego współpracowników. To nowe, integracyjne podejście do psychoterapii. Terapia schematów wyrasta na pniu terapii poznawczo-behawioralnej, jednak czerpie też z wielu innych nurtów – koncepcji skoncentrowanej na osobie, terapii Gestalt, teorii przywiązania Bowlby’ego, teorii relacji z obiektem czy analizy transakcyjnej Berne’a. Inaczej też niż w terapii poznawczo-behawioralnej, terapia schematów nacisk kładzie przede wszystkim na technikach skoncentrowanych na emocjach oraz na dużo większą rolę relacji terapeutycznej.
Terapia schematu kładzie nacisk na emocje i rozwiązywanie oraz opracowywanie problematycznych kwestii w tym zakresie.
Schematy to swego rodzaju utrwalone wzorce postępowania i reagowania. Składają się na nie różne wspomnienia, emocje zapisane w ciele, a także pewne sposoby myślenia – zarówno o sobie samym, jak i o innych.
Większość schematów, którymi kierujemy się w dorosłym życiu, kształtuje się we wczesnym dzieciństwie oraz w wieku nastoletnim. Powstają najczęściej w oparciu o nasze doświadczenia w relacjach z innymi ludźmi: przede wszystkim z rodzicami (lub opiekunami), ale także z rodzeństwem, innymi członkami rodziny oraz rówieśnikami, którzy odegrali w naszym życiu ważną rolę.
Najprościej rzecz ujmując – jeśli nasze potrzeby emocjonalnie w dzieciństwie były prawidłowo zaspokajane, istnieje duża szansa, że ukształtowane wówczas schematy będą nam służyć również w dorosłości.
Problemy, z którymi możesz rozpocząć Terapię schematu:
- Zależność od innych/ uwikłanie
- Niska samoocena
- Podporządkowanie/ uległość/ brak asertywności
- Niekontrolowane wybuchy złości
- Poświęcanie się dla innych
- Krytycyzm wobec siebie
- Perfekcjonizm
- Wahania nastroju
- Prokrastynacja
- Zaburzenia psychosomatyczne
- Trudności z odczuwaniem przyjemności
- Negatywizm/ Pesymizm
- Bierność i niechęć do działania
- Unikanie emocjonalne, behawioralne i poznawcze
- Trudności w zawieraniu i podtrzymywaniu bliskich relacji
- Nierealistyczne oczekiwania
- Problemy dotyczące seksualności
- Doświadczenia przemocy
- Trauma relacyjna
- Lęk przed odrzuceniem
- Nieufność do ludzi
- Tendencja do zdrad
- Złość i agresja
- Lęk o zdrowie
- Poczucie osamotnienia
- Doświadczenia unieważniające
- Silne, nieadekwatne reakcje emocjonalne
- Poczucie gorszości
- Poczucie winy i wstydu
- Nadużywanie alkoholu i narkotyków
- Trudności ze spontanicznością
- Pracoholizm
- Kompulsywne objadanie się
- Zakupoholizm
- Trudności w odpoczywaniu
- Nadmierne poszukiwanie uznania i podziwu
W terapii schematów ogromne znaczenie odgrywa pojęcie tzw. trybów.
Tryby to inaczej doświadczane przez nas stany emocjonalne i sposoby reagowania, które zaczynają działać w momencie, gdy uruchomiony zostanie któryś z „uśpionych” dezadaptacyjnych schematów.
Można powiedzieć, że na co dzień „przełączamy się” pomiędzy różnymi trybami, które mogą być aktywowane przez rozmaite czynniki – na przykład określone wydarzenie, przypominające nam sytuację z przeszłości.
Terapia schematu jest szczególnie rekomedowaną metodą pracy dla osób z diagnozą zaburzeń osobowości- szczególnie osobowości narcystycznej oraz osobowości z pogranicza (borderline). Rekomeduje się ją także do pracy z osobowością zależną, unikającą i anankastyczną oraz innymi trudnościami natury osobowościowej.
Słowniczek pojęć:
- bezpieczne przywiązane do innych (opieka, troska, zrozumienie, poczucie bezpieczeństwa, akceptacja, miłość)
- autonomia, poczucie kompetencji i tożsamości
- wolność wyrażania prawdziwych potrzeb i emocji
- realistyczne granice i samokontrola
- spontaniczność i zabawa.
Odwołuje się do jednego z podstawowych założeń terapii schematu, zgodnie z którym wczesne nieadaptacyjne schematy tworzą się na skutek niezaspokojenia podstawowych emocjonalnych potrzeb w dzieciństwie. Terapeuta podczas pracy z pacjentem zaspokaja potrzeby emocjonalne pacjenta, które nie zostały zaspokojone tworząc troskliwą i bezpieczną relację terapeutyczną.
Wszechobecny wzorzec, który oddziałuje na procesy poznawcze, emocje, wspomnienia, percepcję społeczną i interakcje z innymi ludźmi, który powstał w okresie dzieciństwa i wczesnej młodości z wyniku niezaspokojonych w sposób prawidłowy emocjonalnych potrzeb dziecka. Są odpowiedzią na to co się wydarzyło w nadmiarze lub czego zabrakło w relacji z rodzicami/ opiekunami.
W odpowiedzi na schematy i emocje z nich wynikające powstaje i utrwala się nieadaptacyjny sposób radzenia sobie- poddawanie się schematowi, unikanie schematu, kompensowanie schematu (nadmierna kompensacja). Reakcje te przypominają nasze reagowanie na sytuacje stresujące- zamrożenie, unikanie, walka.
Kiedy schemat aktywuje się nasz wewnętrzny emocjonalny stan zmienia się. Odczuwamy go wówczas w sferze zachowania, myśli, emocji i rekcji naszego ciała.
Techniki skoncentrowane na emocjach bazują na uruchomieniu schematu wraz ze związanymi z nimi funkcjami poznawczymi, emocjami, doznaniami cielesnymi i wspomnieniami. Do głównych technik zaliczamy techniki wyobrażeniowe oraz pracę na krzesłach.
Odgrywa ogromną rolę i stanowi główny czynnik leczący w procesie terapii i stanowi ważne tło dla stosowanych interwencji emocjonalnych. Dwie istotne cechy relacji terapeutycznej to ograniczone powtórne rodzicielstwo i empatyczna konfrontacja.
Komunikowanie trudnych i bolesnych rzeczy nieraniący, nacechowany zrozumieniem sposób.